Bolalar milliy tibbiyot markazining axborotnomasi
Tanglay–lab kemtikligi tug‘ma nuqsoni bor ilk yoshdagi bolalarda o‘tkir shifoxonadan tashqari zotiljamning o‘ziga xos kechishi va uni davolash
Maqsad. IIlk yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari o'tkir zotiljam tanglay-lab kemtikligi tug'ma nuqsoni bilan birga kelganida klinik xususiyatlari va davolash yo'nalishini o'rganish. Materiallar va usullar. Ushbu ishda tanglay-lab kemtikligi tug'ma nuqsoni bor 40 nafar bolalar (asosiy guruh) va bunday nuqsonsiz rivojlangan, shuningdek etuk davolanishi lozim bo'lgan o'choqli qo'shiluvchan zotiljam bilan og'rigan 44 nafar bola (nazorat guruhi) o'rganildi. Natijalar. Tanglay –lab kemtikligi tug'ma nuqsoni bor bolalarda o'tkir zotiljam og'ir kechishi bilan ajralib turdi, ayniqsa bu bemor bolalarda ko'pincha oshqozon-ichak tizimida o'zgarishlar kuzatilib, u zotiljamni kechishini og'irlashtirdi Xulosa. Enterojermina preparatini umumiy davolash bilan birga qo'llanilganda yuqori klinik samara berdi.
Bolalarda jamoada orttirilgan pnevmoniya og‘irligining prediktorlari sifatida hujayraviy immunitet va uning markerlari
Maqsad. Bolalarda jamoada orttirilgan pnevmoniya og‘irligini baholashda hujayraviy immunitet markerlari (CD3+, CD4+, CD8+ va CD4/CD8 indeksi)ning diagnostik va prognostik ahamiyatini aniqlash. Materiallar va usullar. Tadqiqotga 80 nafar bola kiritildi, ulardan 40 nafari jamoada orttirilgan pnevmoniyaning yengil shakliga, 40 nafari esa og‘ir shakliga ega edi. Barcha bemorlarda CD3+, CD4+ va CD8+ limfotsitlar darajasi aniqlandi hamda immunoregulyator indeks (CD4/CD8) hisoblab chiqildi. Statistik ishlov berishda dispersiyalar tengligini tekshirish uchun F-mezon, Mann–Uitni U-mezoni va Uelch t-mezoni qo‘llanildi. Effekt kattaligi Koen koeffitsienti yordamida baholandi. Natijalar. Tahlil natijalari CD4+ limfotsitlar darajasi va immunoregulyator indeks (CD4/CD8) guruhlar o‘rtasida ishonchli farqlarga ega ekanligini ko‘rsatdi, bu esa kasallikning og‘ir kechishida immun tizimining regulyator bo‘g‘ini pasayishini bildiradi. CD8+ limfotsitlar sonining ortishi sitotoksik javob kuchayganini aks ettirdi, biroq ushbu ko‘rsatkichning diagnostik ahamiyati cheklanganligicha qoldi. CD3+ ko‘rsatkichlari esa guruhlar o‘rtasida barqaror farqlarni namoyon etmadi. Shu bilan birga, immunoregulyator indeks T-hujayraviy immunitet muvozanatining buzilishini aks ettiruvchi eng sezgir integral marker ekanligi aniqlandi. Xulosa. CD4+ limfotsitlar va immunoregulyator indeks (CD4/CD8) bolalarda jamoada orttirilgan pnevmoniya og‘irligining ishonchli markerlari hisoblanadi. Ularni diagnostik algoritmlarga kiritish xavfni stratifikatsiya qilish aniqligi va klinik monitoring samaradorligini oshirishga yordam beradi. CD3+ va CD8+ ko‘rsatkichlarini immun holatni kompleks baholash tarkibida, ayniqsa immunoregulyator indeksni hisoblashda qo‘llash maqsadga muvofiq bo‘lib, bu T-hujayraviy immunitet muvozanatini yanada to‘liq aks ettirish imkonini beradi.
Bolalarda jamoada orttirilgan pnevmoniya og‘irligini stratifikatsiya qilishda gumoral immunitet markerlarining diagnostik ahamiyati
Maqsad. Bolalarda jamoada orttirilgan pnevmoniyaning turli og‘irlik darajalarida gumoral immunitet markerlari (IgA, IgM, IgG va CD19+ B-limfotsitlar)ni qiyosiy tahlil qilish. Materiallar va usullar. Tadqiqotga 80 nafar bola kiritildi, ulardan 40 nafari jamoada orttirilgan pnevmoniyaning yengil shakliga, 40 nafari esa og‘ir shakliga ega edi. Barcha bemorlarda IgA, IgM, IgG va CD19+ B-limfotsitlar darajasi o‘lchandi. Ma’lumotlarga statistik ishlov berishda dispersiyalar tengligini tekshirish uchun F-mezon, Mann–Uitni U-mezoni va Uelch t-mezoni qo‘llanildi. Natijalar. Effekt kattaligi Koen koeffitsienti yordamida hisoblandi. Tahlil natijalari IgA darajasi (p=0,005; d=–0,26) va CD19+ B-limfotsitlar darajasi (p=0,000; d=0,59 va d=0,50) bo‘yicha ishonchli farqlar mavjudligini ko‘rsatdi. Og‘ir holatlarda IgA darajasining oshishi shilliq qavat immunitetining faollashganini aks ettirdi. Aksincha, CD19+ B-limfotsitlar darajasi pasaygan bo‘lib, bu B-hujayralar faolligining susayishi yoki qayta taqsimlanishini ko‘rsatadi. IgM va IgG ko‘rsatkichlari esa statistik ahamiyatga yetmagan holda faqat biroz oshish tendensiyasini namoyon etdi. Xulosa. IgA va CD19+ B-limfotsitlar bolalarda jamoada orttirilgan pnevmoniya og‘irligining ishonchli markerlari hisoblanadi. Ularni diagnostik algoritmlarga kiritish xavfni baholash aniqligi va terapevtik monitoring samaradorligini oshirishga yordam beradi. IgM va IgG ko‘rsatkichlari statistik ahamiyatga erishmagan bo‘lsa-da, ular immunologik profilning qo‘shimcha komponentlari sifatida gumoral javobning kompleks tavsifini to‘ldirib turadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniya ogʻirligini bashorat qilishda yalligʻlanish markerlari va tugʻma immunitetning roli
Maqsad. Bolalarda turli darajadagi shifoxonadan tashqari pnevmoniya og'irligini baholashda yalligʻlanish markerlari va tugʻma immunitet koʻrsatkichlarining diagnostik hamda prognostik ahamiyatini baholash. Material va usullar. Tadqiqotga 80 nafar bola kiritildi (40 tasi yengil kechuvchi JP va 40 tasi ogʻir kechuvchi). Yalligʻlanish va tugʻma immunitetning asosiy koʻrsatkichlari (leykotsitlar, limfotsitlar, CD16+, CD64+, fagotsitoz, prokaltsetonin, С-reaktiv oqsil) boʻyicha statistik tahlil oʻtkazildi. Farqlarni tekshirish uchun t-test va U-test qoʻllanildi, farqlar kuchini baholash Cohen’s d mezoni yordamida amalga oshirildi. Natijalar. Eng muhim farqlar leykotsitlar, limfotsitlar, prokaltsetonin, S-reaktiv oqsil, CD64+ va fagotsitoz darajalarida aniqlangan. Ushbu koʻrsatkichlar kasallikning ogʻir kechishi bilan ishonchli bogʻliq. CD16+ statistik ahamiyat ko‘rsatmagan, biroq kompleks baholashda foydali boʻlishi mumkin. Xulosa. Ushbu markerlarni xavfni stratifikatsiya qilish va bemorlar holatini monitoring qilish algoritmlariga kiritish diagnostika aniqligini hamda terapiya samaradorligini oshiradi.
Bolalarning psixonevrologik buzilishlarga moyilliginida iridodiagnostikaning ta’siri
Maqsad. Tadqiqotning maqsadi bolalar va o‘smirlarda psixonevrologik beqarorlik xavfini aniqlashda iridodiagnostikaning diagnostik imkoniyatlarini aniqlashdan iborat edi. Materiallar va usullar. ToshTTA klinikasining ko‘z bo‘limida davolangan 30 nafar bola va o‘smir tekshirildi, shuningdek, o‘z joniga qasd qilish bilan tugagan holatlar bo‘yicha 36 nafar vafot etgan shaxsning va 17 nafar o‘z joniga qasd qilishga uringan shaxsning iridodiagnostik ma’lumotlari tahlil qilindi. Diagnostika EH 900 V IRISCOPE qurilmasidan foydalanilgan holda amalga oshirildi. Raduga pardasi turlari, uning zichligi, relyefi, qorachiq chetining shakli, avtonom halqa, shuningdek, pigment dog‘larining mavjudligi o‘rganildi. Natijalar. Sog‘lom talabalar orasida radial-to‘lqinsimon va radial-gomogen raduga pardasi turlari (87%) ustunlik qildi, bu mustahkam konstitutsiyani ko‘rsatadi. Psixonevrologik beqarorligi bo‘lgan shaxslarda radial-lakunar va lakunar raduga pardasi turlari, past zichlik (5–6 daraja), avtonom halqalardagi deformatsiyalar va pigment dog‘lari ko‘proq uchradi. Bu o‘zgarishlar ko‘pincha gipofiz sohasiga proyeksiya qiluvchi “11:00–13:00” meridiani bo‘ylab joylashgan bo‘lib, giperaktivlik, emotsional labilitet va xavotirlik alomatlari bilan uyg‘unlashgan. Xulosa. Olingan ma’lumotlar iridodiagnostikaning bolalar va o‘smirlarda psixonevrologik buzilishlar xavfini erta aniqlashda qo‘shimcha usul sifatida qo‘llanishi mumkinligini tasdiqlaydi, bu esa o‘z vaqtida profilaktika va kuzatuvni amalga oshirish imkonini beradi.
Bolalardagi miya hosilasii kraniotomiyalarida volemik yuklamaning yetarliligini baholash (sharhlar)
Bolalardagi birlamchi miya hosilasi kraniotomiyasi o’ziga xos anesteziyani muammolaridan biri hisoblanadi. Anesteziyaninig asosiy maqsadlaridan biri miya ichki bosimni optimallashtirish va miya perfuzion bosimini saqlashni o’z ichiga oladi. Bu miya to’qimalariga kislorodning yetarli darajada yetkazib berilishini ta’minlaydi va shu bilan birga ikkilamchi miya shikastlanishining oldini oladi. Neyroxirurgiyada intraoperativ infuzion terapiyani optimallashtirish erta uyg’onish, gemodinamik barqarorlik va operatsiyadan keyingi tiklanishga o’z tasirini ko’rsatadi. Neyroxirurgik bemorlarda PBO’ (puls bosimining o’zgarishi) dan foydalanish bo’yicha tadqiqotlar yetarli darajada o’rganilmagan bo’lib, uning infuzion terapiya, gemodinamik barqarorlik va to’qima perfuziyasining markaziy vena bosimining nazorati ostida baholanishiga ta’siri o’rganilmagan. Miya o’simtasini olib tashlash bo’yicha neyroxirurgik operatsiyalar turli sabablarga ko’ra, jumladan, infuziyani yetarli darajada nazorat qilmaslik, fiziologik kompensatsiyalangan arterial gipertenziya va osmotik diuretiklar bilan davolash gipovolemiya xavfini yuzaga keltirishi mumkin. Formulaga asoslangan infuziyani boshqarish neyroonkologik operasiyalarda befoyda hisoblanadi. Individual "maqsadli infuzion terapiyasi" operatsiyadan keyingi natijalarni yaxshilashi isbotlangan (Gan T.J., Sopitt A., Maruf M., El-Moalem X., Robertson K.M., Moretti E. Anesteziologiya. 2022;02(4):820–26).
Refrakter B-hujayrali limfomada kashshof CAR-T terapiyasi: Hindiston, Chennai shahri, MIOT International klinikasi misolida klinik holat
CAR-T hujayra terapiyasi qaytalanadigan yoki refrakter B-hujayrali no-Hodjkin limfoma (R/R B-NHL) uchun istiqbolli davolash usuli sifatida paydo bo‘ldi, ayniqsa terapevtik imkoniyatlari cheklangan bemorlarda. Ushbu maqolada 60 yoshli erkak bemor holati yoritilgan bo‘lib, u birlamchi kimyoterapiyaga refrakter diffuz katta B-hujayrali limfoma (DLBCL) va bir nechta hamroh kasalliklar — qandli diabet, arterial gipertenziya hamda barqaror yurak ishemik kasalligiga ega bo‘lgan. Bemor MIOT International (Chennai, Hindiston) klinikasida anti-CD19 CAR-T hujayra terapiyasi (NEXCAR19) bilan davolangan. R-CHOP kimyoterapiyasining yetti sikli va konsolidatsion nur terapiyasidan so‘ng kasallikning progresiyasi kuzatildi. Shundan so‘ng limfotsit aferez o‘tkazilib, CAR-T hujayralarini ishlab chiqish uchun yetarli boshlang‘ich material olindi. Bemor fludarabin–siklofosfamid asosidagi konditsioner terapiya oldi va 100 mL NEXCAR19 CAR-T hujayralari infuziyasini qabul qildi. Davolash yaxshi o‘tib, sitokin chiqarilish sindromi yoki immun-effektor hujayralarga bog‘liq nevrotoksiklik kuzatilmadi. Davolanishdan 29 kun o‘tib o‘tkazilgan PET-CT tekshiruvida sezilarli metabolik javob (Deauville balli — 4) qayd etildi. Remissiyani mustahkamlash va CAR-T sezuvchanligini oshirish maqsadida past dozali nivolumab bilan qo‘llab-quvvatlovchi terapiya va qoldiq qorin limfa tugunlariga IMRT asosidagi konsolidatsion nur terapiyasi buyurildi. Ushbu klinik holat anti-CD19 CAR-T terapiyasining kimyoterapiyaga refrakter DLBCLda qo‘llanilishi mumkinligini, uning xavfsizligi va erta samaradorligini namoyon etadi, shuningdek, immunoterapiyani nurlanish bilan birlashtirishning afzalliklarini ko‘rsatadi. Uzoq muddatli kuzatuv relaps xavfi va barqaror javobni aniqlaydi.
Tugma va orttirilgan mikrotsefaliyalar etiopatogenezi, klinik kechuvi, tashxislash va tavsiyalar klinik kuzatuvlar misolida
Maqsad. Tadqiqotning maqsadi tugma va orttirilgan mikrotsefaliyalarning etiopatogenezi, klinik kechuvi va tashxislash usullarini klinik kuzatuvlar misolida yoritishdan iborat. Materiallar va usullar. Tadqiqotda ikki klinik holat tahlil qilindi: biri ASPM genidagi patogen mutatsiya bilan bogliq tugma mikrotsefaliya, ikkinchisi esa fenilketonuriya oqibatida shakllangan ikkilamchi mikrotsefaliya. Klinik tekshiruvlar qatoriga anamnestik ma’lumotlar, fizik ko‘rik, laborator va instrumental usullar (EEG, MRT, biokimyoviy testlar), shuningdek NGS asosida genetik testlar kiritildi. Natijalar. 1-bemorda ASPM genida gomozigot patogen mutatsiya aniqlanib, birlamchi mikrotsefaliya 5-tip tashxisi qoyildi. 2-bemorda esa PAH genidagi mutatsiya tasdiqlanib, fenilketonuriya oqibatida ikkilamchi mikrotsefaliya rivojlangan. Har ikkala holatda ham aqliy, nutqiy va jismoniy rivojlanishda orqada qolish, simptomatik epilepsiya va nevrologik o‘zgarishlar qayd etildi. Xulosa. Mikrotsefaliya ko‘p shaklli patologiya bo‘lib, erta tashxis qo‘yish va differensial yondashuv genetik tekshiruvlarni talab etadi. Klinik kuzatuvlar mintaqamizda ushbu kasalliklarning fenotipik va genotipik xususiyatlarini aniqlash zarurligini ko‘rsatadi.
Antibiotikga chidamli infeksiya va gidrosefaliya: asoratning muvaffaqiyatli bartaraf etilishi va bosh miya jarohati oqibatlari (Amaliyotdan holat)
Bosh miya ayniqsa bosh suyagi gumbazi, miya pardalari va gematoensefalik to‘siq bilan himoyalangan. Jarrohlik aralashuvi orqa miya suyuqligi oqib chiqish xavfini oshiradi, bu esa virusli va bakterial infeksiyalarning kirib kelishini yengillashtiradi hamda keyinchalik meningoensefalitga olib keladi. Biz antibiotikka chidamli meningoensefalit va undan keyingi gidrosefaliyani jarrohlik yo‘li bilan tuzatish orqali davolash misolini keltirdik. Bizning fikrimizcha, olingan tajriba ushbu turdagi kasalliklarga qarshi kurash usullarini boyitadi.
Bolalarda Xodjkin limfomasini davolash samaradorligini 18F-FDG PET-KT tekshiruvi yordamida baholash: Klinik holat
Maqsad. Bolalarda Xodjkin limfomasini davolash samaradorligini kimyoterapiya kurslaridan keyin 18F-fluorodezoksiglyukoza (18F-FDG) bilan qo‘shib o‘tkazilgan pozitron-emission tomografiya va kompyuter tomografiyasi (PET/KT) yordamida klinik holat misolida baholash. Material va usullar. Klinika holatini tahlil qilish usuli qo‘llanildi. Bolada Xodjkin limfomasini davolash samaradorligi PET/KT tekshiruvi yordamida baholandi. Bunda davolash boshlanishidan oldin kasallik bosqichini va zararlanish hajmini aniqlash uchun dastlabki PET/KT tekshiruvi o‘tkazildi, undan keyin kimyoterapiya kurslari va davolashga javobni baholash uchun qayta PET/KT o‘tkazildi. Natijalarni talqin qilishni standartlashtirish hamda o‘smalarning metabolik faolligini baholash uchun Deauville shkalasi qo‘llanildi. Natijalar. 2024-yil 16-oktabrda o‘tkazilgan dastlabki PET/KT tekshiruvida Xodjkin limfomasining keng tarqalgan zararlanishi aniqlanib, u yuqori o‘mrov limfa tugunlarini, o‘rta ko‘krak qafasi bo‘shlig‘ini, qorin bo‘shlig‘ini hamda ikkala o‘pkani qamrab olgan. Ushbu holat Deauville shkalasi bo‘yicha 5 ball bilan baholandi, bu esa yuqori metabolik faollikka ishora qiladi. Kimyoterapiya kurslaridan keyin 2024-yil 18-dekabrda o‘tkazilgan nazorat PET/KT tekshiruvida to‘liq metabolik javob qayd etildi, chunki ilgari zararlangan sohalarda izotopning patologik to‘planishi kuzatilmadi; natija Deauville shkalasi bo‘yicha 1 ball bilan baholandi. Xulosa. Ushbu klinik holat PET/KT tekshiruvi yordamida 18F-FDG qo‘llashning bolalarda Xodjkin limfomasini davolash samaradorligini baholashda yuqori axborot beruvchanlik va klinik ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Mazkur usul ushbu kasallikda davolashga javobni baholashda “oltin standart” hisoblanadi va to‘liq metabolik javobni o‘z vaqtida va aniq aniqlash imkonini beradi. Natijada, ortiqcha radioterapiyadan voz kechish va davolash rejimlarini o‘zgartirish orqali o‘sayotgan organizmga toksik yukni kamaytirish mumkin bo‘ladi, bu esa bemorning hayot sifatini va tuzalish imkoniyatlarini oshiradi. Shunday qilib, PET/KTni pediatrik onkologiyada keng joriy etish zamonaviy diagnostika standartlarining ustuvor yo‘nalishiga aylanishi kerak.
Muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda hayot uchun xavfli holatlarni erta aniqlash va bashorat qilish maqsadida gemodinamik ko‘rsatkichlarning ultratovush baholanishi
Maqsad. Muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda gemodinamik parametrlarni ultratovush orqali baholash imkoniyatlari bo‘yicha zamonaviy ma’lumotlarni tizimlashtirish, ayniqsa hayot uchun xavfli holatlarni erta aniqlashda miya dopplerografiyasi va maqsadli neonatal exokardiografiyadan (TNE) foydalanishga urg‘u berish. Materiallar va usullar. 2018–2025 yillar oralig‘ida chop etilgan ilmiy maqolalar, jumladan tizimli sharhlar, klinik tavsiyalar va original tadqiqotlar tahlil qilindi. Ular miya qon oqimini (RI, PI, PSV ko‘rsatkichlari) baholash hamda yurak-qon tomir barqaror emasligini tashxislashda funksional exokardiografiyaga bag‘ishlangan. Tahlilga NeoDoppler kabi innovatsion texnologiyalar va neonatal reanimatsiya bo‘limlarida dinamik ultratovush monitoringi protokollari haqidagi ma’lumotlar ham kiritildi. Natijalar. Umumlashtirilgan ma’lumotlar miya dopplerografiyasining ishemik va gemorragik miya shikastlanishlari xavfini aniqlashdagi yuqori bashoratli ahamiyatini hamda yurak chiqishi, o‘pka gipertenziyasi va ochiq arterial oqimni baholashda TNEning samaradorligini tasdiqlaydi. Ushbu usullarni integratsiya qilish muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda gemodinamik monitoringning kompleks modelini yaratishga imkon beradi. Xulosa. Gemodinamik ko‘rsatkichlarni ultratovush orqali baholash, jumladan miya dopplerografiyasi va maqsadli exokardiografiya, muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda hayot uchun xavfli holatlarni erta prognozlash va oldini olishda istiqbolli usuldir. Parametrlarning normal qiymatlarini standartlashtirish, yagona protokollar ishlab chiqish va innovatsion texnologiyalarni kundalik reanimatsion amaliyotga integratsiya qilish uchun qo‘shimcha klinik tadqiqotlar zarur.
D vitamini tanqisligi va uning klinik korrelyatlari dermo-respirator sindromli bolalarda: prospektiv tadqiqot
Maqsad. Bolalarda dermo-respirator sindrom (DRS) ko‘p omilli kasallik bo‘lib, u ko‘pincha allergik namoyonlar va qaytalanuvchi nafas yo‘llari kasalliklari bilan bog‘liq. D vitamini tanqisligi ushbu bemorlar populyatsiyasida immun disrеgulyatsiyaga hissa qo‘shuvchi omil sifatida ko‘rilmoqda, biroq pediatriya sohasida uning roli yetarlicha aniqlanmagan. Material va usullar. Ushbu prospektiv tadqiqotga 3–15 yosh oralig‘idagi 151 nafar DRS tashxisi qo‘yilgan bola va yoshi mos 50 nafar sog‘lom nazorat guruhi kiritildi. Antropometrik ko‘rsatkichlar, tana massasi indeksi (BMI), zardobdagi 25(OH)D darajasi, shuningdek tegishli biokimyoviy va gematologik markerlar baholandi. Subguruhlar D vitamini holati, klinik belgilar og‘irligi va xurujlar chastotasiga qarab tahlil qilindi. Statistik tahlilda guruhlararo farqlarni baholash uchun ANOVA va χ² testlari qo‘llandi. Natijalar. D vitamini tanqisligi (<20 ng/ml) DRSli bolalarning 72,2% ida aniqlangan bo‘lsa, nazorat guruhida bu ko‘rsatkich 18%ni tashkil etdi (p<0,001). Og‘ir tanqislikka ega bolalarda BMI yuqori (p<0,05), nafas yo‘llari xurujlari tez-tez (o‘rtacha 5,1 ± 1,3 marta/yil) va dermatologik belgilar ancha yaqqolroq kuzatildi. Korrelatsion tahlil zardobdagi 25(OH)D darajasi bilan ham xurujlar chastotasi (r = –0,56), ham BMI (r = –0,43) o‘rtasida sezilarli teskari bog‘liqlikni ko‘rsatdi. 6 oylik kuzatuv davomida D vitamini qo‘shimchasini berish klinik ko‘rsatkichlarni yaxshiladi va xurujlar chastotasini 38% ga kamaytirdi. Xulosa. D vitamini tanqisligi dermo-respirator sindromli bolalarda juda keng tarqalgan bo‘lib, kasallik og‘irligi va hamroh semirish bilan bevosita bog‘liq. D vitamini holatini muntazam skrining qilish va uni to‘g‘rilash pediatrik DRSni kompleks boshqarish strategiyasining bir qismi sifatida ko‘rib chiqilishi kerak.
Bolalarda o‘pka tug‘ma nuqsonlarini jarrohlik yo‘li bilan davolash
Maqsad. Bolalarda tug‘ma o‘pka nuqsonlarini jarrohlik davolash natijalarini yaxshilash maqsadida yangi tashxislash yondashuvlarini ishlab chiqish va minimal invaziv, a’zoni saqlovchi aralashuvlarni joriy etish. Materiallar va usullar. Tadqiqot TTA va Milliy bolalar tibbiyot markazi klinikalarida 2004–2024 yillar oralig‘ida statsionar davolangan, tug‘ilgandan 18 yoshgacha bo‘lgan 146 nafar bolalar PRTL (tug‘ma rivojlanish nuqsonlari) bilan og‘rigan bemorlarning tekshirish va davolash natijalariga asoslangan. Klinik va instrumental usullar qo‘llanildi (rentgenografiya, MSKT, bronxoskopiya, exoKG, angiografiya), jarrohlik hajmini aniqlash uchun bronxografiya, intraoperatsion vizual baholash va jarrohlik muolajalari, shu jumladan rezektsiyalar va bronxlarni biopolimer bilan plombirovka qilish. Natijalar. Bolalarda PRTLni jarrohlik davolash (VATS lobektomiya va bronxlarni plombirovka qilish) 92,7% bemorlarda ijobiy natija berdi. VATS lobektomiya va plombirovka yaxshiroq funksional natijalarni ta’minladi, kamroq asoratlar berdi va ventilyatsion qobiliyat saqlanib qoldi. Xulosa. PRTLni baholash uchun kompleks diagnostika muhim ahamiyatga ega. VATS lobektomiya va bronxlarni plombirovka qilish a’zoni saqlovchi samarali usul bo‘lib, jarrohlik jarohatini, shifoxonada qolish muddatini va nogironlik xavfini kamaytiradi.
Siydik pufagi ekstrofiyasida chanoq suyagi osteotomiyasini qo‘llash tajribamiz
Maqsad. Siydik pufagi ekstrofiyasida chanoq suyagi osteotomiyasining samaradorligini tahlil qilish. Materiallar va usullar. Tadqiqotda 2022-yil oktabrdan 2024-yil iyungacha Milliy bolalar tibbiyot markazining bolalar urologiyasi bo‘limida davolangan 30 nafar bemor ma’lumotlari tahlil qilindi. Bemorlarning yoshi 3 oylikdan 10 yoshgacha bo‘lgan. Ulardan 21 nafar o‘g‘il bola (69%) va 9 nafar qiz bola (31%) bo‘lib, jinsiy nisbat 2:1 ni tashkil etdi. Ushbu 30 bemordan 25 nafari turli fiksatsiya usullari bilan Salter usuli bo‘yicha chanoq suyagi osteotomiyasi yordamida jarrohlik tuzatishdan o‘tkazildi. 13 bemorda osteotomiya va chanoqni spitsa va gipsli bog‘lam bilan fiksatsiya qilish, 12 bemorda esa osteotomiya va tashqi fiksatsiya qo‘llanildi. Bir bemorda orqa osteotomiya, 4 bemorda esa osteotomiyasiz zamonaviy jarrohlik korreksiya bajarildi. Natijalar. Maqolaning asosiy natijalari qisqacha bayon qilinishi kerak. Xulosa. EMPlarda (siydik pufagi ekstrofiyasida) birlamchi yopish vaqtida bajarilgan chanoq suyagi osteotomiyasi bir nechta afzalliklarga ega: qorin devorini yopishda fassial bo‘laklardan foydalanishga hojat qoldirmasdan, kamroq taranglik bilan qov simfizining yaqinlashishi; orqa pufak-uretral kompleksning chanoq halqasining ichkarisiga chuqur joylashuvi, bu esa siydik pufagining chiqaruvchi qarshiligini oshiradi; katta chanoq diafragmasi mushaklarining o‘rta chiziqqa olib kelinishi, natijada ular siydik pufagi bo‘yinini qo‘llab-quvvatlashi va siydikni ushlab qolishga yordam berishi mumkin.
Mualliflik huquqi (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/cc-by/4.0
Bolalar va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda sepsis/septik shokning mikroblar manzarasi va antimikrob terapiyasi
Maqsad. Bolalar va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda sepsis va septik shokda antimikrob terapiyani zamonaviy yondashuvlarini xalqaro qo‘llanmalar tavsiyalari va bolalar populyatsiyasining mikrobiologik xususiyatlarini hisobga olgan holda ko‘rib chiqish. Materiallar va usullar. So‘nggi 10–15 yildagi ilmiy adabiyotlar tizimli tahlil qilindi, jumladan PubMed, eLibrary, Google Scholar va ScienceDirect bazalari, e’tibor asosan pediatrik sepsis, antibiotikoterapiya va intensiv davolashga qaratildi. Alohida diqqat Surviving Sepsis Campaign (2020–2021) tavsiyalariga va yirik ko‘pmarkazli tadqiqotlar natijalariga qaratildi. Natijalar. Bolalarda sepsis etiologik tuzilishi yosh va hamroh kasalliklarga qarab farq qiladi. Asosiy qo‘zg‘atuvchilar grammanfiy va gramijobiy bakteriyalar bo‘lib qolmoqda, rezistent shtammlar ulushi ortib bormoqda. Antimikrob terapiyani erta boshlash (1–3 soat ichida) klinik natijalarni yaxshilashi bilan bog‘liq. Empirik terapiya keng qamrovli bo‘lishi kerak, keyinchalik mikrobiologik ma’lumotlarga asoslanib toraytiriladi. Dozalash va davolash davomiyligini individual tanlash muhim. Xulosa. Gemokultura sepsisni tashxislashning asosiy usuli bo‘lib qoladi, biroq bakteriemiyaning yo‘qligi klinik-laborator mezonlar mavjud bo‘lsa, tashxisni inkor etmaydi. Staphylococcus aureus (MRSA), Streptococcus pneumoniae, Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter baumannii va zamburug‘lar kabi patogenlarni aniqlashning bitta ijobiy natijasi sepsisni tasdiqlash uchun yetarli. Septik shok bo‘lgan bolalarda AATni (antibakterial terapiya) tashxis qo‘yilgandan so‘ng 1 soat ichida boshlash maqsad qilinadi. Agar shok belgilari bo‘lmasa, terapiyani boshlashdan oldin 3 soatgacha diagnostika o‘tkazish mumkin. Davolashni davom ettirish, toraytirish yoki to‘xtatish qarori klinik baholash, infeksiya joyi va turi, xavf omillari hamda klinik yaxshilanish darajasiga asoslanishi kerak.
Yuqori o‘pka gipertenziyasi bilan asoratlangan qorinchalararo to‘siq nuqsonlarini davolashning uzluksiz uch bosqichli usuli
Maqsad. Yuqori o‘pka gipertenziyasi (OG) bilan asoratlangan qorinchalararo to‘siq nuqsonini (VSD) davolashda gemodinamikani yaxshilash va o‘lim darajasini kamaytirish maqsadida uch bosqichli dori–jarrohlik usulining samaradorligini baholash. Materiallar va usullar. Tadqiqotga 2022 yil dekabr – 2023 yil dekabr oralig‘ida Milliy bolalar tibbiyot markazi yurak-qon tomir jarrohligi bo‘limida davolangan 112 nafar bemor (3 oylik – 3 yosh, o‘rtacha yosh 14,4 ± 0,6 oy) kiritildi. Tashxis klinik belgilar, rentgen va exokardiyografiya orqali tasdiqlandi. Uch bosqichli usul quyidagilarni o‘z ichiga oldi: birinchi bosqich — 4 haftalik konservativ terapiya (furosemid 1–3 mg/kg, kaptopril 0,1–0,3 mg/kg, sefazolin 1,0 g, sildenafil 0,3–1 mg/kg); ikkinchi bosqich — 61 nafar (54,5%) bemorda radikal operatsiya (38 — klassik VSD plastika, 23 — yamoq ushlagich bilan optimallashtirilgan plastika); uchinchi bosqich — operatsiyadan keyingi davo (furosemid, digoksin, dopamin/dobutamin, kaptopril, sefazolin). Operatsiyalar 32°C gipotermiya sharoitida yurak-o‘pka apparati yordamida bajarildi. Natijalar. 112 bemordan 61 nafarida (54,5%) gemodinamika barqarorlashdi va ularga operatsiya qilindi: 38 nafarida klassik, 23 nafarida optimallashtirilgan plastika. Qolgan 51 (45,5%) bemorda davo davom ettirildi. Optimallashtirilgan usul yurak-o‘pka apparati vaqtini 12,4% (12,5 daqiqa) va aorta okklyuziyasi vaqtini 16,9% (10,2 daqiqa) ga qisqartirdi. Asoratlar kuzatilmadi; o‘lim darajasi 3,3% bo‘ldi. Xulosa. Yuqori OG bilan asoratlangan VSD ni davolashda uzluksiz uch bosqichli dori–jarrohlik usuli yuqori samaradorlikka ega. U operatsiyagacha gemodinamikani barqarorlashtiradi, yurak yetishmovchiligi rivojlanishining oldini oladi va o‘lim darajasini kamaytiradi. Yamoq ushlagich bilan optimallashtirilgan plastika texnikasi jarrohlik jarayonini soddalashtiradi va vaqtini qisqartiradi. Shifoxona o‘limi 3,3% bo‘lib, bu holatlar operatsiya texnikasidan emas, balki og‘ir boshlang‘ich ahvoldan kelib chiqqan. 3 oylik kuzatuv davomida nuqsonning qaytalanishi qayd etilmadi. Biroq uzoq muddatli xavfsizlik va samaradorlikni tasdiqlash uchun, ayniqsa yosh bolalarda, qo‘shimcha tadqiqotlar zarur.
Faqat arterial kirish yo‘li orqali tana vazni 10 kg dan kam bo‘lgan chaqaloqlarda qorinchaaroq to‘siq nuqsonini transkateter usulida yopish: bitta markaz tajribasi
Maqsad. 10 kg dan kam vaznga ega chaqaloqlarda qorinchalararo to‘siq nuqsonini (VSD) transkateter usulida yopish kichik bemor o‘lchamlari, qon tomir kirish yo‘llarining cheklanganligi va asoratlar xavfining yuqoriligi sababli texnik jihatdan murakkab hisoblanadi. Faqat arterial kirish yo‘li usuli jarayonni soddalashtirish orqali afzalliklar berishi mumkin. Ushbu tadqiqot 10 kg dan kam vaznga ega chaqaloqlarda faqat arterial kirish yo‘li orqali VSD ni transkateter yopishning xavfsizligi, samaradorligi va o‘rta muddatli natijalarini baholaydi. Materiallar va usullar. O‘rtacha yoshi 14,5 oy (IQR 10–21,5) va o‘rtacha vazni 8,95 kg (IQR 8–9) bo‘lgan 20 chaqaloqqa (9 o‘g‘il bola [45%], 11 qiz bola [55%]) faqat arterial kirish yo‘li orqali VSD transkateter yopilishi amalga oshirildi. O‘rtacha nuqson o‘lchami 4,5 mm (IQR 3,5–4,95), qurilma diametri esa 7×5 dan 8×6 mm gacha (o‘rtacha 7×5) bo‘ldi. O‘rtacha ftoroskopiya dozasi 19 mGr (IQR 13–29,5), jarrohlik jarayoni o‘rtacha 50 daqiqa (IQR 40–60) davom etdi. Kuzatuv muddati o‘rtacha 15 oy (IQR 12–22) bo‘ldi. Natijalar. Jarayon 100% muvaffaqiyatli yakunlandi. 1 yil ichida 15% bemorda qoldiq shunt kuzatildi. 30% bemorda trikuspital regurgitatsiya qayd etildi, aortal regurgitatsiya holati aniqlanmadi. Jiddiy asoratlar yoki o‘lim holatlari qayd etilmadi. Xulosa. 10 kg dan kam vaznga ega chaqaloqlarda faqat arterial kirish yo‘li orqali VSD transkateter yopilishi amalga oshirilishi mumkin va xavfsiz bo‘lib, o‘rta muddatli ijobiy natijalarni beradi. Ushbu usul jarayon vaqtini va kontrast moddaga tushadigan yukni kamaytirishi mumkin, bu esa uni kichik chaqaloqlar uchun jozibador variantga aylantiradi.
Muallifning modifikatsiyasi tip-m distal gipospadiya shakllari bo'lgan bolalarda: ilmiy asoslash va innovatsion metodikaning texnik tavsifi
Maqsad. Distal gipospadiya shakllari bo'lgan bolalarda jarrohlik davolash uchun TIP-M modifikatsiyasini ishlab chiqish va validatsiya qilish. Materiallar va metodlar. 56 nafar bemorda (o'rtacha yosh 6,4±3,8 yil) distal gipospadiya shakllari bo'lib, TIP-M metodikasi bilan davolangan prospektiv kohort tadqiqoti o'tkazildi. Modifikatsiya, uretral plastinkaning kesilishi chuqurligini 2 mm bilan cheklashni va nuqsonni qon bilan ta'minlangan tashqi prepus yuvalaridan joylashtirilgan laksut bilan almashtirishni nazarda tutadi. Natijalar. Erta asoratlar 26,8% bemorlarda, kechki asoratlar esa 7,1% bemorlarda rivojlandi. Ajoyib umumiy natijalar 73,2% bemorlarda erishildi. Normal siydik chiqarish 100% bemorlarda tiklandi, ajoyib kosmetik natijalar esa 94,6% bemorlarda ta'minlandi. Qayta operatsiyalar chastotasi 5,4% ni tashkil etdi. Uretral plastinkaning o'rtacha kengayishi 35,2±8,7% ni tashkil etdi. Xulosa. TIP-M modifikatsiyasi klassik metodikalar bilan solishtirganda ajoyib natijalarni ko'rsatmoqda, anatomiya sharoitlariga qaramay, umumiy qo'llanilishini ta'minlab. Ushbu metodika distal gipospadiya shakllari bo'yicha jarrohlik davolashda birinchi tanlov metodi sifatida tavsiya etilishi mumkin.
Kristalloid va qonli kardioplegiyaning del Nido usuli bo'yicha taqqosiy samaradorligi, septal tug'ma yurak nuqsonlari bo'lgan bolalarda
Maqsad. Turli kardioplegik himoya metodlarini qo'llashda, septal tug'ma yurak nuqsonlari (VPD) bo'lgan yosh bolalarda miyokard ishemiya shikastlanishining tezligini baholash. Materiallar va metodlar. Prospektiv tadqiqotga 1-3 yoshdagi 95 nafar bemor kiritildi, ular sun'iy qon aylanishi sharoitida Milliy bolalar tibbiyot markazida operatsiya qilingan. Bemorlarga ikkita guruh ajratildi: nazorat guruhi (n = 42), unda kristalloid farmakokholodli kardioplegiya (KK) qo'llanildi, va asosiy guruh (n = 53), unda del Nido usuli bo'yicha modifikatsiyalangan qonli kardioplegiya ishlatildi. Natijalar. Operatsiyadan 6 va 24 soat keyin troponin I darajasi, chiqish fraksiyasi, sun'iy nafas olish apparatida qolish va O'RITda qolish davomiyligi asosiy baholash mezonlari bo'ldi. Troponin I ning 10 baravar yuqori darajasi del Nido guruhi bemorlarining 31,3% va KK guruhi bemorlarining 62,5% da qayd etildi (p < 0,001). 24 soatdan keyin chiqish fraksiyasining kamayishi KK guruhida 30,7%, del Nido guruhida esa 18% ni tashkil etdi. Xulosa. Natijalar shuni ko'rsatdiki, del Nido usuli bo'yicha qonli kardioplegiyaning qo'llanilishi miyokardni yaxshiroq himoya qiladi va bolalarda VPD bo'yicha erta postoperatsion davrda miyokard shikastlanishining tezligini kamaytiradi.
Erta ekstubatsiya va O'RITda qolish muddatini qisqartirish — bu yosh bolalarda VSDni tuzatgandan keyin infuziya yordamining samaradorligini ko'rsatadigan belgilar
Maqsad. Turli boshlang'ich infuziya terapiya rejimlarining, jumladan, Ringerni balanslangan eritmasini qo'llashning, bolalarda tug'ma yurak nuqsonlarini tuzatishdan keyingi erta postoperatsion davrga ta'sirini baholash. Materiallar va metodlar. Prospektiv kohort tadqiqotiga tetralogiya Fallo radikal tuzatishidan keyin 70 nafar bola kiritildi. Bemorlarga ikkita guruh ajratildi: nazorat guruhi (0,9% NaCl) va asosiy guruh (balanslangan Ringerni eritmasi). Kislotali-bazali holat, elektrolitlar muvozanati, gemodinamik parametrlar, EKG ko'rsatkichlari, shuningdek, ekstubatsiya va O'RITda qolish davri baholandi. Natijalar. Asosiy guruh bemorlarida pH darajalari ancha yuqori, giperkhloremiya acidozining kamroq rivojlanishi, barqaror osmolarlik, yuqori chiqish fraksiyasi va kamroq KDO qiymatlari qayd etildi. 24 soatdan keyin o'rtacha arterial bosim yuqori, markaziy venoz bosim esa barqaror edi. Ekstubatsiyaga qadar bo'lgan vaqt va O'RITda qolish davomiyligi asosiy guruhda mos ravishda 31,3% va 26,6% ga qisqargan. Xulosa. Balanslangan eritmalarni qo'llash bilan infuziya terapiyasini optimallashtirish miokardning funksional holatini yaxshilash va bolalarda yurak-jirrohlik aralashuvlardan keyin tiklanishni tezlashtirishga yordam beradi, bu esa erta ekstubatsiya va O'RITda qolish vaqtining qisqarishida namoyon bo'ladi.
Nefroblastomani davolash natijalari: Milliy bolalar tibbiyot markazining tajribasi va personalizatsiyalangan terapiya kelajagi
Ma'qsad: Bolalardagi nefroblastomani davolashda kombinatsiyalangan terapiyaning samaradorligini baholash, jumladan, ximioterapiya, jarrohlik aralashuvi va radioterapiya, shuningdek, bemorlarning omon qolishiga ta'sir etuvchi prognoz omillarini o'rganish. Materiallar va usullar: Tadqiqot 2021 yil yanvaridan 2025 yil martigacha Milliy bolalar tibbiyot markazida davolangan morfologik jihatdan tasdiqlangan nefroblastomali 45 nafar pediatrik bemor bilan retrospektiv kohort analiz sifatida o'tkazildi. Barcha bemorlar ultratovush, multisprialli KT, PET/KT va MRT orqali diagnostika qilingan. Davolashga radikal nefrektomiya va limfodiseksiyani o'z ichiga olgan jarrohlik aralashuvi, shuningdek, xalqaro protokollar bo'yicha adyuvant ximioterapiya kirgan. Natijalar: Umumiy 3 va 5 yillik omon qolish darajasi 85.6% ni tashkil etdi. Kasallikning qaytalanishi 2.2% bemorlarda qayd etilgan. Metastazlar 15.5% holatlarda kuzatilgan, shu jumladan, faqat o'pka (6.6%) va retroperitoneal limfa tugunlari (4.4%) zararlanishi. O'lim darajasi 15.5% ni tashkil etdi, va o'lim holatlarining 71.4% past differensatsiyalangan o'smalarga (G3) ega edi. Past differensatsiyalangan o'smalar (G3) metastazlarning oshgan xavfi bilan bog'liq edi (OR=3.8, p=0.021). Kasallikning erta bosqichi yaxshi prognoz bilan bog'liq edi. Xulosa: Nefroblastomani davolashda jarrohlik aralashuvi, ximioterapiya va selektiv radioterapiya qo'llash orqali yuqori omon qolish (85.6%) ta'minlandi. Biroq, past differensatsiyalangan o'smalar yomon prognoz va yuqori metastaz xavfi bilan bog'liq. Kasallikni erta aniqlash, shuningdek, molekulyar-genetik profilga asoslangan personalizatsiyalangan yondashuv davolash natijalarini yaxshilashi mumkin.
Erta yoshdagi bolalarda og'ir jamoatdan kelib chiqqan pnevmoniyaning erta diagnostikasiga oid zamonaviy yondashuvlar haqida sharh
Maqsad. Tashqi sharoitda kelib chiqqan pnevmoniyaning og'irlik darajasini baholash uchun qo'llaniladigan integral metodlar va tizimlarning xususiyatlari, afzalliklari va kamchiliklarini tahlil qilish. Materiallar va metodlar. Ushbu sharh bemorlarda tashqi sharoitda kelib chiqqan pnevmoniyaning og'irlik darajasini baholashning eng keng tarqalgan usullarini o'rganishga bag'ishlangan. Materialda, pediatriyada, shu jumladan erta yoshdagi bolalar uchun tashqi sharoitda kelib chiqqan pnevmoniyaning diagnostikasi va prognozlash uchun integral baholash tizimlarining qo'llanilish masalalari muhokama qilinadi. Bu, nafaqat jahon, balki mahalliy tibbiyot amaliyotida ham tashqi sharoitda kelib chiqqan pnevmoniya bo'yicha diagnostika va davolash natijalarini yaxshilashga qaratilgan. Natijalar. Ushbu sharh bemorlarda tashqi sharoitda kelib chiqqan pnevmoniyaning og'irlik darajasini baholashning eng keng tarqalgan usullarini o'rganishga bag'ishlangan. Materialda, pediatriyada, shu jumladan erta yoshdagi bolalar uchun tashqi sharoitda kelib chiqqan pnevmoniyaning diagnostikasi va prognozlash uchun integral baholash tizimlarining qo'llanilish masalalari muhokama qilinadi. Bu, nafaqat jahon, balki mahalliy tibbiyot amaliyotida ham tashqi sharoitda kelib chiqqan pnevmoniya bo'yicha diagnostika va davolash natijalarini yaxshilashga qaratilgan. Xulosa. Tahlil natijasida, tashqi sharoitda kelib chiqqan pnevmoniyaning erta diagnostikasini yaxshilash uchun bu sohada tadqiqotlarni davom ettirish, yangi metodlar va yondashuvlarni ishlab chiqish, shuningdek, tibbiy xodimlarni zamonaviy diagnostika va davolash standartlariga o'rgatish zarurligi aniqlangan. Bu esa bolalar orasida kasallanish va o'lim darajalarini kamaytirishga yordam beradi.
Muddatiga yetib tug‘ilgan kam vaznli bolalarda bronx-o‘pka patologiyasining o‘ziga xos kechish xususiyatlari
Maqsad. Muddatiga yetib tug‘ilgan kam vaznli bolalarda bronx-o‘pka faoliyatini hamda ushbu a’zolar bilan bog‘liq patologiyalarni o‘rganish va o‘rganishlar asosida kasallanish holatlarini yengillashtirish. Materiallar va usullar. Chet el maqolalari hamda adabiyotlarini o‘rganish va shu asnoda adabiyotlar tahlilini o‘tkazish. Natijalar. O‘tkazilgan adabiyotlar tahliliga asosan ushbu holat bilan bog‘liq bronx-o‘pka patologiyalari vazniga yetib tug‘ilgan bolalarga nisbatan bir muncha og‘irroq kechishi o‘rganildi. Xulosa. O‘tkazilgan adabiyotlar tahliliga asosan ushbu holat bilan bog‘liq bronx-o‘pka patologiyalari vazniga yetib tug‘ilgan bolalarga nisbatan bir muncha og‘irroq kechishi o‘rganildi.
Elektromagnit navigatsiya tizimidan foydalangan holda orttirilgan tashqi eshituv yo’li atreziya va stenozli bemorlarda jarrohlik amaliyotning o’ziga xos xususiyatlari
Ushbu maqola bugungi kunda orttirilgan tashqi eshitish yo’li t atreziya va stenozi bo’lgan bemorlarni kompleks funktsional reabilitatsiya qilishning samarali usulini yaratish, amaliyotga joriy etish va jarrohlik amaliyot vaqtida navigatsiya tizimini (NT) maqsadga muvofiqligini baholashdan iborat. Biz 2024 yil KOFIH xayriya fondi yordamida da 6 yoshdan 18 yoshgacha bo’lgan 55 nafardan ortiq bir va ikki tomonlama tashqi eshituv yo’li tug’ma atreziyasi bor bemor bolalarni tekshiruvlardan o’tkazildi. Elektromagnit navigatsiya tizimi, neyromonitoringdan foydalangan holda bir vaqtning o’zida tashqi eshituv yo’li atreziyasini bartaraf etilib va timpanolastika jarrohlik amaliyoti bajarildi. Shu bemorlardan 10 nafar bolaga navigatsiya tizimidan (NT) foydalangan holda jarrohlik amaliyotini bajarish imkoni bo’ldi.. Uzoq muddatli kuzatuv vaqtida, tashqi eshitish yo’lini shakllantirishning doimiylik natijalariga erishilib, audiologik tekshishda suyak-havo bo’shlig’ining o’rtacha oraliq masofasi 15-20 dB qisqardi. Tashqi eshituv yo’li tug’ma atreziyasini tashxish mezonlarini tahlil qilganda, instrumental tekshiruv usullari va qiyosiy tashxislash muhim ahamiyat kasb etadi
Bolalarda refraksion ambliopiyani bolalar tserebral falaji (BTF) bilan kechuvchi holatlarda tashxislash va davolashning xususiyatlari
Maqsad. Bolalar tserebral falaji (BTF) bilan og‘rigan bolalarda refraksion ambliopiyaning klinik va funksional xususiyatlarini aniqlash hamda an’anaviy va moslashtirilgan terapiya usullarini birlashtiruvchi kompleks oftalmologik korreksiyaning samaradorligini baholash. Materiallar va usullar. Prospektiv klinik tadqiqotga 3 yoshdan 12 yoshgacha bo‘lgan, BTF tashxisi qo‘yilgan va refraksion ambliopiya aniqlangan 39 nafar bola (78 ko‘z) jalb qilindi. Ko‘rish buzilishlari maxsus moslashtirilgan, harakat va kognitiv buzilishlar bilan bog‘liq cheklovlarni hisobga olgan metodikalar asosida tashxis qilindi. Davolashga individual tarzda tanlangan optik korreksiya, okklyuziya, apparat usullari (ambliotron), shuningdek, logopedik va psixologik yordam kiritildi. Natijalar. Olti oylik davolash kursidan so‘ng ko‘rish o‘tkirligi (0,31 dan 0,47 gacha; p<0,01), fiksa qilish barqarorligi va ko‘z harakati koordinatsiyasida ishonchli ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi. Ayniqsa, yosh bolalarda va kognitiv funksiyalari saqlanib qolganlarda aniq ijobiy dinamika qayd etildi. Shuningdek, nevrologik yetishmovchilik darajasi terapiya muvaffaqiyatining muhim prognoz omili ekani aniqlandi. Xulosa. Xulosa sifatida, BTF va ambliopiyasi bo‘lgan bemorlarni boshqarishda multidisiplinar yondashuv va erta aralashuv zarurligi ta’kidlanadi.
Subakut sklerozlovchi panensefalitda immunologik va serologik profillar: bosh miya suyuqligidagi IgG va IgM tahlillari asosidagi xulosalar
Maqsad. Subakut sklerozlovchi panensefalit (SSPE) — bu qizamiq virusining doimiy infeksiyasi natijasida yuzaga keladigan progressiv neyrodegenerativ kasallikdir. Immunologik va serologik o‘zgarishlar, xususan, bosh miya suyuqligi (likvor) va qonda qizamiqqa xos IgG va IgM antitanachalarining mavjudligi, tashxis va kasallikning rivojlanishini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi. Materiallar va usullar. Ushbu tadqiqotda 45 nafar SSPE bemorlarining (32 erkak, 13 ayol) bosh miya suyuqligi va qondagi IgG va IgM darajalari ferment bilan bog‘langan immunosorbent tahlili (ELISA) orqali tahlil qilindi. PubMed, Scopus va Google Scholar bazalari asosida tizimli sharh o‘tkazilib, natijalar ilgari chop etilgan adabiyotlar bilan solishtirildi. Immunoglobulin darajalari bilan bemorlarning xususiyatlari o‘rtasidagi statistik bog‘liqlik baholandi. Natijalar. IgG darajalari barcha bemorlarda doimiy ravishda yuqori bo‘lib qolgan, IgM darajalari esa sezilarli darajada farq qilgan. IgG va IgM o‘rtasida kuchsiz bog‘liqlik aniqlangan bo‘lib, bu immun javobning mustaqil mexanizmlariga ishora qiladi. Oldingi tadqiqotlar bilan solishtirish natijasida intratekal (likvorda) IgG ishlab chiqarilishi va qizamiqqa xos antitanachalarning mavjudligi asosiy diagnostik belgi ekanligi tasdiqlandi. Xulosa. Ushbu natijalar SSPE tashxisida IgG va IgM profilining klinik foydaliligini qo‘llab-quvvatlaydi. IgG barqaror diagnostik belgi bo‘lib qolayotgan bo‘lsa-da, IgM darajasining o‘zgaruvchanligi immun tizimining faol holatini ko‘rsatishi mumkin. Kasallik rivojlanishiga ta’sir qiluvchi immunogenetik omillarni chuqurroq o‘rganish zarur.
Laparoskopik va transvezikoskopik usullarda qilingan siydik naylari reimplantatsiyasi natijalarining qiyosiy sistematik tahlili
Maqsad. Ushbu sistematik tahlilda laparoskopik va transvezikoskopik siydik naylari reimplantatsiya bo’yicha mavjud maqolalar tahlil qilingan va ularning natijalari taqqoslangan. Materiallar va usullar. Barcha tibbiy databazalar laparoskopik va transvezikoskopik siydik nay- lari reimplantatsiyasi bo’yicha qidirildi. Yakunlanmagan, takroriy va robot ishtirokida bajarilgan operatsiyalarni yorituvchi maqolalar chiqarib tashlandi. Bemor ko’rsatkichlari, reflyuks darajasi, tomoni, operatsiya davomiyligi, klinikada bo’lish vaqti, muvaffaqiyat darajasi va asorat ko’rsatkichlari o’rganildi. Natijalar. 45 ta maqola ko’rilgandan so’ng 23 ta maqola (transvezikoskopik bo’yicha 13 ta, la- paroskopik bo’yicha 10 ta maqola) ajratib olindi. V darajali reflyuks transvezikoskopik guruhida ko’proq uchradi (11.9%); laparoskopik guruhda esa (2.2%) ni tashkil etdi. Ikki tomonlama reimplan- tatsiya laparoskopik guruhga nisbatan transvezikoskopik guruhda aksariyat qismni egalladi. Unilat- eral/bilateral transvezikoskopik reimplantatsiyaga sarflangan vaqt ko’proqni tashkil etdi (155/194 minutga 107/161 minut). Klinikada bo’lish vaqti bo’yicha transvezikoskopik guruhda 3.2 kundan iborat bo’lgan bo’lsa, laparoskopik guruhda bu ko’rsatkich 1.6 kundan iborat bo’ldi. Asoratlar bo’yicha ko’rsatkich: transvezikoskopikda 7.35%; laparoskopikda esa 5.35%. Xulosa. Laparoskopik va transvezikoskopik usullar ochiq usuldagi operatsiyalarga o’rindosh bo’la oladi. Laparoskopik operatsiyalar unilateral, I-IV darajali reflyuks holatlari uchun, muvaffaqiyat darajasi yuqoriroq va klinikada bo’lish vaqtining kamligi bilan ajralib turadi. Transvezikoskopik operatsiyalar esa ikki tomonlama va V darajali holatlar uchun qo’l keladi. Asoratlar bo’yicha esa ikkala guruhda ham statistik farq aniqlanmadi.
Bolalar abdominal jarrohligida multimodal opioid bo‘lmagan og‘riqsizlantirish: xavfsizlik va tiklanish tezligi
Maqsad. Bolalarda abdominal operatsiyalardan so‘ng multimodal opioid bo‘lmagan analgeziya (MBA) va opioid sxemasi ta’sirini taqqoslab, ularning samaradorligi, xavfsizligi va tiklanish tezligini baholash. Materiallar va usullar. Prospektiv klinik tadqiqotga 131 nafar (5–17 yosh) rejalashtirilgan jarrohlik amaliyotidan o‘tgan bemorlar kiritildi. MBA guruhi (n=101) paratsetamol va ibuprofen oldi, taqqoslash guruhi (n=30) esa morfin qabul qildi. Baholash mezonlariga og‘riq darajasi (Vong-Baker shkalasi), yallig‘lanish biomarkerlari (IL-6, CRP), nojo‘ya ta’sirlar, ekstubatsiyaga qadar vaqt va ota-onalar qoniqishi kiritildi. Natijalar. MBA guruhida quyidagilar kuzatildi: kamroq og‘riq (0,9±1,2 ga nisbatan 4,2±2,0, p<0,001), qo‘shimcha og‘riqsizlantirishga kamroq ehtiyoj (36% ga nisbatan 81%, p<0,001), minimal nojo‘ya ta’sirlar (ko‘ngil aynishi 5% ga nisbatan 50%), IL-6 va CRP darajalarining pastligi (p<0,01), ekstubatsiyagacha qisqaroq vaqt (42±8 daqiqa ga nisbatan 66±11 daqiqa, p<0,001) va ota-onalar tomonidan yuqori baholangan qoniqish (9,3±0,5 ga nisbatan 7,8±1,1, p<0,01). Xulosa. MBA usuli og‘riqni samarali kamaytiradi, asoratlar sonini kamaytiradi va tiklanish tezligini oshiradi. Ushbu metod bolalar jarrohligida keng qo‘llash uchun tavsiya etiladi.
Bollarda ko’krak qafasi qo’shma jarohatlarini davolash va tashxislashni tanlash mezonlari
Maqsad. Ko’krak qafasi jarohatida Algover shok indeksini qo’llagan holda VTS qo’llash imkoniyatini bashoratlash. Materiallar va usullar. Samarqand Davlat tibbiyot universiteti qoshidagi bolalar xirurgiya markazida 2012–2023 yillarda 63 nafar bolalarda ko’krak qafasining har xil og’irlikdagi jarohatlari va lokalizatsiyasi tahlil qilindi. Ko’krak qafasining aralash jarohatlari bilan 39 nafar bemor ro’yxatga olingan. 8 nafar bemorga torakotomiya, 22 nafariga esa videotorakoskopik operativ aralashuv o’tkazilgan. Bemorlarning yoshi 3 – 15 yoshni tashkil qildi. 39 ta aralash jarohatli bemorlarning retrospektiv tahlili o’tkazildi. Natijalar. Bemorlar shok holatining Algover klassifikasiyasiga ko’ra 4 ta guruhga bo’lindi. Xirurgik kirish bemorning og’irlik darajasi va Algover shok indeksining tahliliga asoslangan holda amalga oshirildi, va VTS orqali davolanish imkoniyati ob’ektiv bashorat qilindi. BOLLARDA ko’krak qafasi jarohatlaridan keyingi yashab qolish holati BBTRISS shkalasi orqali shok darajasi va bemordagi jarohatlar korrelyatsiyasi asosida baholandi. Xulosa. Bolalarda ko’krak qafasining aralash jarohatlarida Algover shok indeksidan foydalanish VTS amaliyotini o’tkazish imkoniyatini aniq bashoratlashga yordam beradi va BBTRISS bo‘yicha tirik qolish ehtimolini bemordagi shok darajasi va jarohat holati bilan bevosita bog‘laydi.
Miya falajiga chalingan bolalarda refraktiv ambliyopiyani tashxislash va davolash xususiyatlari
Maqsad. Miya falaji (miya yarim palsi) bo'lgan bolalarda refraktsion ambliyopiya kursining klinik va funktsional xususiyatlarini aniqlash va an'anaviy va moslashtirilgan terapiya usullarini birlashtirgan kompleks of-talmologik tuzatish samaradorligini baholash. Materiallar va usullar. Istiqbolli klinik sinovda 3 yoshdan 12 yoshgacha bo'lgan miya yarim palsi tashxisi qo'yilgan va refraktiv ambliyopiya tashxisi qo'yilgan 39 bola (78 ko'z) ishtirok etdi. Vizual buzilishlarni tashxislash vosita va kognitiv buzilishlar tufayli kelib chiqadigan cheklovlarni hisobga olgan holda moslashtirilgan usullar yordamida amalga oshirildi. Davolash individual tanlangan optik tuzatish, OK-Kluziya, apparat texnikasi (ambliotron), shuningdek, nutq terapiyasi va psixologik yordamni o'z ichiga olgan. Natijalar. Natijalar shuni ko'rsatdiki, olti oylik terapiya kursidan so'ng ko'rish keskinligi (0,31 dan 0,47; p<0,01), fiksatsiya barqarorligi va okulomotor muvofiqlashtirish sezilarli darajada yaxshilandi. Yosh bolalarda va kognitiv funktsiyalari saqlanib qolgan ijobiy dinamika qayd etildi. Shuningdek, nevrologik etishmovchilikning og'irligi terapiya muvaffaqiyatining muhim prognostik omili ekanligi aniqlandi. Xulosa. Xulosa miya yarim palsi va ambliyopiya bilan og'rigan bemorlarni boshqarishda multidisipliner yondashuv va erta aralashuv zarurligini ta'kidlaydi.